​Cơ thể và sinh lý phụ nữ thay đổi thế nào khi mang thai?

Không chỉ có bụng mỗi ngày một lớn thêm, cơ thể, sinh lý và tâm lý của phụ nữ cũng có sự thay đổi lớn khi mang thai.

Hồng Nhung

Khi mang thai, cơ thể các mẹ bầu trải qua nhiều thay đổi lớn. Mỗi người sẽ có triệu chứng khác nhau. Hiểu cách cơ thể phản ứng trong từng giai đoạn thai kỳ và biết thai kỳ ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn như thế nào sẽ giúp bạn vượt qua hành trình 9 tháng mang thai nhẹ nhàng, dễ chịu hơn. 

Thay đổi ở đường tiêu hóa

Cảm giác buồn nôn và nôn đặc biệt vào buổi sáng (ốm nghén), là tình trạng phổ biến ở phụ nữ mang thai. Tình trạng này xảy ra do nồng độ estrogenvà gonadotropin màng đệm tăng cao.

Buồn nôn và nôn có thể được cải thiện bằng cách thay đổi chế độ ăn hoặc thói quen ăn uống, bao gồm: chia nhỏ khẩu phần, ăn vị nhạt hơn, không ăn đồ cay nóng...

Hiện gần như không có loại thuốc nào điều trị chứng ốm nghén. Một số phụ nữ gặp tình trạng buồn nôn và nôn dữ dội hoặc dai dẳng đến mức mất nước, sụt cân... trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Trường hợp này, mẹ bầu có thể cần được điều trị bằng thuốc làm giảm buồn nôn (thuốc chống nôn) hoặc phải nhập viện tạm thời và truyền dịch qua đường tĩnh mạch.

Ợ nóng và ợ hơi là tình trạng xảy ra thường xuyên, các biện pháp có thể giúp làm giảm chứng ợ nóng, bao gồm: chia nhỏ bữa ăn, không nằm sau khi ăn, hạn chế chất kích thích...

Khi thai kỳ tiến triển, áp lực từ tử cung to lên trực tràng và phần dưới của ruột có thể gây táo bón. Táo bón có thể trở nên tồi tệ hơn vì nồng độ progesterone cao làm chậm nhu động ruột. Ăn chế độ ăn nhiều chất xơ, uống nhiều nước và tập thể dục thường xuyên có thể giúp các mẹ bầu ngăn ngừa táo bón.

Thay đổi nội tiết

Bắt đầu mang thai là thời điểm cơ thể mẹ bầu có sự đổi đáng kể về nội tiết, với nhiều hormone tăng mạnh. Trong đó, nồng độ hCG tăng lên gây cảm giác buồn nôn hoặc nôn ói. Nồng độ prolactin cũng tăng cao để chuẩn bị cho việc tiết sữa của tuyến vú. Prolactin có trong nước ối cần thiết cho quá trình điều hoà chuyển hoá nước và muối của thai nhi.

Progesterone tăng trong thai kỳ có tác dụng lợi tiểu, làm giãn cơ tử cung và kiểm soát ngăn ngừa cơn co tử cung. Progesterone cũng làm giảm nhu động ruột, làm chậm tiêu, làm giảm trương lực cơ vòng nên gây triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản.

Thay đổi giọng nói

Khi mang thai, giọng nói của bạn có thể thay đổi do sự gia tăng nồng độ estrogen và progesterone gây ảnh hưởng đến khả năng phổi, kiểm soát cơ và chất dịch cơ thể. Các mẹ bầu sẽ cảm thấy hơi thở nhanh hơn do tử cung nở rộng làm chèn ép dung tích phổi. Hầu như các mẹ bầu đều trở nên khó thở hơn khi vào những tháng cuối thai kỳ. 

Vì máu được bơm nhiều hơn, niêm mạc đường thở nhận được nhiều máu hơn và sưng lên làm hẹp đường thở. Đôi khi mũi có cảm giác nghẹt và vòi nhĩ (nối tai giữa và phía sau mũi) có thể bị tắc. Những tác động này có thể làm thay đổi đôi chút âm điệu và chất lượng giọng nói của các mẹ bầu.

Hệ tuần hoàn hoạt động nhiều hơn

Trong thời kỳ mang thai, tim của các mẹ bầu phải làm việc nhiều hơn vì khi thai nhi phát triển, tim phải bơm nhiều máu đến tử cung. Trong thời kỳ mang thai, tim sẽ bơm máu nhiều hơn từ 30 đến 50% so với bình thường. Nhịp tim khi nghỉ ngơi vì vậy cũng tăng lên tới 90 nhịp/phút, thay vì 70 nhịp/phút như trước khi mang bầu. Vào khoảng tuần thứ 30 của thai kỳ, lưu lượng tim giảm nhẹ. Sau đó, trong quá trình chuyển dạ, lưu lượng tim tăng thêm 30%. Sau khi sinh, lưu lượng tim giảm nhanh lúc đầu, sau đó chậm hơn và trở lại mức trước khi mang thai khoảng 6 tuần sau khi sinh.

Huyết áp thường giảm trong tam cá nguyệt thứ 2 nhưng có thể trở lại mức bình thường như trước khi mang thai trong tam cá nguyệt thứ 3.

Thể tích máu tăng gần 50% trong thời kỳ mang thai. Lượng chất lỏng trong máu tăng nhiều hơn số lượng hồng cầu, do đó, mặc dù có nhiều hồng cầu hơn, xét nghiệm máu đôi khi sẽ chỉ ra tình trạng thiếu máu nhẹ và điều này là bình thường. 

Ngoài ra, tử cung to ra cản trở sự lưu thông của máu từ chân và vùng chậu, đây là lý do tình trạng sưng (phù nề) thường xảy ra ở chân. 

Hệ tiết niệu thay đổi 

Giống như tim, thận làm việc nhiều hơn trong suốt thai kỳ. Chúng lọc khối lượng máu ngày càng tăng, đạt mức tối đa trong khoảng từ tuần thứ 16 đến tuần thứ 24 và duy trì ở mức này cho đến trước khi em bé chào đời. 

Hoạt động của thận thường tăng lên khi nằm xuống và giảm khi đứng. Sự khác biệt này được khuếch đại trong thời kỳ mang thai. Vào cuối thai kỳ, nằm nghiêng, đặc biệt là nằm nghiêng bên trái, làm tăng hoạt động của thận nhiều hơn so với nằm ngửa. Nằm nghiêng bên trái làm giảm áp lực tử cung đè lên tĩnh mạch chính dẫn máu từ chân. Kết quả là, lưu lượng máu được cải thiện và hoạt động của thận tăng lên.

Tử cung đè lên bàng quang, làm giảm kích thước bàng quang khiến bàng quang chứa đầy nước tiểu nhanh hơn bình thường. Áp lực này cũng khiến các mẹ bầu cảm thấy buồn đi tiểu thường xuyên và gấp hơn.

Da sẫm màu 

Thời điểm mang thai, nhiều mẹ bầu sẽ có dấu hiệu bị nám da, sắc tố nâu có thể xuất hiện trên da trán và má. Da xung quanh núm vú (quầng vú) cũng có thể sẫm màu hơn. Đường sọc nâu giữa bụng thường có từ tam cá nguyệt thứ hai, chạy từ xương mu đến rốn hoặc kéo dài hơn đến tận vùng ngực. Đường này sẽ tự biến mất vài tháng sau sinh. Những thay đổi này có thể xảy ra vì nhau thai sản xuất ra melanin - một loại hormone kích thích tế bào hắc tố trên da.

Bên cạnh đó, bạn sẽ thấy các vết rạn da xuất hiện trên bụng, ngực hoặc mông. Thay đổi này do sự phát triển nhanh chóng của tử cung cũng như nồng độ hormone tuyến thượng thận tăng cao. Các mạch máu nhỏ có thể tạo thành một mô hình giống như mạng nhện màu đỏ trên da, thường ở phía trên thắt lưng, được gọi là u mạch nhện.

Khớp và cơ linh hoạt hơn

Các khớp và dây chằng (dây xơ và sụn kết nối xương) trong khung chậu của các mẹ bầu sẽ nới lỏng và trở nên linh hoạt hơn. Sự thay đổi này giúp tạo không gian cho tử cung đang mở rộng và chuẩn bị cho khoảnh khắc lâm bồn. 

Đau lưng là tình trạng phổ biến suốt thai kỳ vì cột sống cong nhiều hơn để cân bằng trọng lượng của tử cung đang to ra. Các mẹ bầu cần tránh nâng vật nặng, gập gối để nhặt đồ. Mang giày đế bằng là gợi ý thích hợp cho mẹ bầu. Nếu bạn gặp tình trạng đau lưng trầm trọng, hãy nghĩ tới việc sắm cho mình một chiế đai đỡ bụng. 

Sức khỏe tâm lý cần được quan tâm đúng mực

Thời điểm mang thai, việc thay đổi nồng độ hormone trong cơ thể khiến các mẹ tính tình bất ổn, cảm xúc thất thường. Một số thay đổi về mặt cảm xúc, tinh thần thời gian này có thể khiến các mẹ bầu trở nên mệt mỏi hơn. 

Nếu bà bầu từng bị trầm cảm, hưng cảm, ám ảnh cưỡng chế, rối loạn lưỡng cực... các triệu chứng thường sẽ có xu hướng trở nặng khi mang thai. Mẹ bầu trong bất cứ giai đoạn nào cũng đều có trạng thái lo âu, suy nghĩ cho sự phát triển của thai nhi, sinh con, kinh tế gia đình, nuôi dạy em bé trong tương lai…

Tất cả mẹ bầu đều nhạy cảm với những lời chỉ trích, phê phán và nhạy cảm, dễ tổn thương, dễ khóc, dễ xúc động.

Vì tình trạng sức khỏe tâm thần không được điều trị có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và hạnh phúc, nên việc điều trị đúng cách là rất quan trọng. Các mẹ hãy chia sẻ và nhờ đến sự giúp đỡ của bác sĩ.