Không lây từ người sang người nhưng uốn ván lại có thể xâm nhập âm thầm qua các vết thương trong quá trình sinh nở.

Uốn ván là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Loại vi khuẩn này tồn tại phổ biến trong đất, bụi, phân động vật và đặc biệt có khả năng tạo nha bào rất bền vững, khó bị tiêu diệt bởi nhiệt độ hay các hóa chất sát khuẩn thông thường. Khi nha bào xâm nhập vào cơ thể qua vết thương hở, vi khuẩn sẽ phát triển và sinh độc tố tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, gây co cứng cơ toàn thân, co giật dữ dội, suy hô hấp và có thể dẫn đến tử vong.

Theo thông tin từ Bệnh viện Từ Dũ, uốn ván không lây từ người sang người mà chủ yếu xâm nhập qua vết thương bị nhiễm bẩn. Với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, nguy cơ mắc uốn ván đặc biệt cao trong quá trình sinh nở nếu vết thương ở đường sinh dục của mẹ hoặc cuống rốn của trẻ không được chăm sóc trong điều kiện vô trùng tuyệt đối.

Uốn ván nguy hiểm như thế nào đối với mẹ và bé?

Đối với sản phụ, trong quá trình sinh thường hoặc sinh mổ, cơ thể người mẹ thường xuất hiện các tổn thương như rách tầng sinh môn, vết mổ hoặc vết khâu. Nếu dụng cụ y tế, môi trường sinh nở hoặc quá trình chăm sóc hậu sản không đảm bảo vô khuẩn, vi khuẩn uốn ván có thể xâm nhập rất dễ dàng. Khi bệnh khởi phát, diễn tiến thường nhanh và nặng, tỷ lệ tử vong cao dù đã được điều trị tích cực tại cơ sở hồi sức.

Với trẻ sơ sinh, uốn ván còn nguy hiểm hơn. Trẻ có thể bị nhiễm bệnh khi cắt rốn bằng dụng cụ không vô trùng hoặc khi chăm sóc rốn không đúng cách. Uốn ván sơ sinh thường xuất hiện sau sinh từ 3–10 ngày, với các biểu hiện điển hình như bú kém, cứng hàm, co cứng cơ và co giật. Theo các tài liệu y khoa được Bệnh viện Từ Dũ tổng hợp và phổ biến, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh mắc uốn ván vẫn ở mức rất cao, đặc biệt tại những nơi điều kiện y tế còn hạn chế.

Trước đây, uốn ván sơ sinh từng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới một tháng tuổi. Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng và nâng cao nhận thức về sinh nở an toàn, số ca mắc đã giảm mạnh. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn tồn tại ở những thai phụ chưa được tiêm phòng đầy đủ hoặc sinh con tại các cơ sở không đảm bảo an toàn sản khoa.

Vì sao mẹ bầu cần tiêm phòng uốn ván?

Các chuyên gia của Bệnh viện Từ Dũ nhấn mạnh, tiêm phòng uốn ván trong thai kỳ là biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả bảo vệ rất lớn, với ba lợi ích chính.

Thứ nhất, vaccine giúp bảo vệ chính người mẹ. Sau khi tiêm, cơ thể mẹ tạo ra kháng thể chống lại độc tố uốn ván, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nếu chẳng may tiếp xúc với vi khuẩn trong quá trình sinh nở hoặc hậu sản.

Thứ hai, bảo vệ trẻ sơ sinh. Kháng thể từ mẹ được truyền qua nhau thai sang thai nhi, tạo miễn dịch thụ động cho bé trong những tháng đầu đời - giai đoạn trẻ dễ tổn thương nhất trước uốn ván sơ sinh.

Thứ ba, tạo miễn dịch lâu dài. Lịch tiêm phòng uốn ván được xây dựng không chỉ áp dụng cho thai kỳ này mà còn giúp bảo vệ cho những lần mang thai sau, nếu mẹ tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo.

Lịch tiêm phòng uốn ván cho mẹ bầu

Theo hướng dẫn được đăng tải trên website Bệnh viện Từ Dũ, lịch tiêm phòng uốn ván tùy thuộc vào tiền sử tiêm chủng của từng thai phụ. 

Với phụ nữ mang thai lần đầu, chưa từng tiêm hoặc không nhớ rõ tiền sử tiêm vaccine uốn ván, mũi đầu tiên được khuyến cáo tiêm khi thai từ 16 tuần trở lên. Mũi thứ hai cần tiêm sau mũi đầu ít nhất một tháng và trước khi sinh tối thiểu một tháng.

Trường hợp tiêm đủ hai mũi ở lần mang thai trước, mẹ bầu được chỉ định tiêm mũi nhắc lại khi mang thai lần tiếp theo, đảm bảo khoảng cách và thời điểm an toàn trước sinh.

Sau khi hoàn thành đủ năm mũi theo lộ trình, miễn dịch bảo vệ có thể kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, việc có cần tiêm nhắc hay không sẽ được bác sĩ đánh giá dựa trên từng trường hợp cụ thể.

Một số lưu ý khi tiêm phòng

Bác sĩ khuyến cáo mẹ bầu không nên tiêm vaccine uốn ván quá sát ngày sinh, vì cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể và truyền sang thai nhi. Trong một số trường hợp, mẹ có thể được tư vấn tiêm vaccine phối hợp uốn ván - bạch hầu - ho gà (Tdap) để tăng cường bảo vệ bé trong những tháng đầu đời.

Trước khi tiêm, mẹ bầu cần được khám sàng lọc. Nếu đang sốt, nhiễm trùng cấp tính hoặc có tiền sử dị ứng với vaccine, cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ.

Phòng bệnh vẫn là giải pháp tốt nhất

Uốn ván là bệnh lý không dễ điều trị, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Tiêm phòng uốn ván khi mang thai là một trong những biện pháp y tế an toàn, hiệu quả và cần thiết để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Trong hành trình chín tháng mười ngày đầy mong chờ, mẹ đừng bỏ qua mũi tiêm quan trọng này. Việc tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch không chỉ giúp mẹ an tâm hơn khi sinh nở mà còn mang lại cho bé một khởi đầu an toàn ngay từ những ngày đầu đời.