Virus hợp bào hô hấp - mối nguy khó lường với trẻ dưới 1 tuổi

RSV có thể khiến bất kỳ trẻ nào phải nhập viện, nên phụ huynh cần có giải pháp bảo vệ con ngay từ khi chào đời.

Gánh nặng “kép” khi trẻ nhiễm RSV trong năm đầu đời 

Trẻ có thể khởi phát bệnh như một cơn cảm lạnh thông thường với các triệu chứng sổ mũi, ho nhẹ. Tuy nhiên, chỉ sau 2-3 ngày, virus có thể nhanh chóng tấn công vào sâu xuống phổi gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi, tăng tiết đàm nhớt khiến trẻ suy hô hấp do tắc nghẽn đường thở. 

Theo thống kê, mỗi năm, cứ 3 trẻ nhũ nhi sẽ có 2 trẻ bị nhiễm RSV trước khi tròn 1 tuổi. (1) Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy RSV là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện ở trẻ nhũ nhi bất kể tháng tuổi. Tuy trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi có nguy cơ cao nhất phải nhập viện vì RSV, nhưng trẻ 6-12 tháng vẫn phải chịu gánh nặng đáng kể do virus này. Một điều đáng lưu tâm khác là đa số (70-90%) trẻ nhập viện sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước đó. (2)

Bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu tập trung giảm nhẹ triệu chứng như hạ sốt, hút đàm, hỗ trợ hô hấp. Trẻ mắc bệnh nặng có thể phải điều trị thở oxy, thở máy, nằm viện kéo dài. 

Không chỉ gây các biến chứng cấp tính, trẻ nhiễm RSV còn phải gánh chịu những biến chứng lâu dài về sau như khò khè tái phát, hen suyễn, suy giảm chức năng phổi, tăng nguy cơ cần chăm sóc y tế nhiều hơn trong vài năm sau so với nhóm trẻ không mắc bệnh. Theo các nghiên cứu, trẻ mắc viêm tiểu phế quản do RSV trong 6 tháng đầu đời có nguy cơ phải sử dụng thuốc kháng sinh nhiều hơn 24% trong 6 tháng kế tiếp so với trẻ không mắc bệnh. (3)

Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe trẻ dưới 6 tháng, các trẻ nhũ nhi lớn hơn cũng có nguy cơ cao. Trẻ dưới 1 tuổi từng nhập viện do RSV cần chăm sóc y tế nhiều hơn trong các năm tiếp theo so với các trẻ khác, như tăng 34% lượt khám bác sĩ, tăng 53% lượt khám tại khoa cấp cứu, tăng 167% lượt nhập viện. (4)

Cha mẹ hoặc người chăm sóc cũng phải đối mặt những gánh nặng hữu hình lẫn vô hình khi trẻ bị nhiễm RSV như chi phí điều trị, chi phí sinh hoạt trong quá trình chăm sóc, mất ngày công lao động. Việc phải chăm sóc trẻ liên tục cũng khiến phụ huynh lo lắng, mệt mỏi, căng thẳng, ảnh hưởng đến đời sống tinh thần. 

Tất cả trẻ nhũ nhi đều có nguy cơ mắc RSV và gặp các biến chứng nặng kể cả trẻ khỏe mạnh, trẻ nhũ nhi nhỏ tháng (3-6 tháng) hoặc trẻ nhũ nhi lớn tháng (6-12 tháng). Thống kê tại Mỹ cho thấy nhóm trẻ 6-11 tháng tuổi chiếm đến 53,3% ca nhiễm RSV được chăm sóc y tế tại cơ sở ngoại trú và 43,3% ca nhiễm RSV được chăm sóc y tế dẫn đến thăm khám tại khoa Cấp cứu. (5) 

Tiêm phòng - giải pháp giúp bảo vệ trẻ khỏi RSV

Trước mức độ phổ biến và gánh nặng “kép” của bệnh do RSV gây ra cho trẻ dưới 1 tuổi và gia đình, các chuyên gia khuyến cáo giải pháp chủ động để bảo vệ trẻ. Trong đó, giải pháp phòng ngừa bằng tiêm chủng nên được cân nhắc. Bên cạnh vaccine tiêm cho phụ nữ mang thai để trẻ được bảo vệ gián tiếp, hiện nay còn có giải pháp mới là kháng thể đơn dòng, giúp bảo vệ trực tiếp cho trẻ khỏi RSV.

Kháng thể đơn dòng có thể được sử dụng cho trẻ nhũ nhi ở bất kỳ thời điểm nào, bao gồm ngay sau khi sinh, mang lại sự bảo vệ nhanh chóng và trực tiếp trước RSV trong năm đầu đời quan trọng này.

Cơ chế hoạt động của vaccine và kháng thể đơn dòng là khác nhau. Vaccine giống như “người huấn luyện”, giúp cơ thể trẻ học cách chống lại nhiễm trùng theo thời gian, thường cần vài tuần để phát huy hiệu quả và khả năng tạo kháng thể cũng phụ thuộc vào hệ miễn dịch của người được tiêm. Kháng thể đơn dòng giống như “người bảo vệ có sẵn”, bắt đầu bảo vệ sớm cho trẻ sau khi tiêm mà không cần thời gian để “huấn luyện” hệ miễn dịch.

Trẻ được bảo vệ sớm sẽ hạn chế nguy cơ nhập viện, từ đó giảm đáng kể chi phí khám chữa bệnh, thuốc men và thời gian điều trị. Cha mẹ cũng giảm thời gian phải nghỉ làm để chăm con, hạn chế gián đoạn công việc và thu nhập, đồng thời giảm áp lực tâm lý. Ở góc độ xã hội, việc chủ động bảo vệ trẻ khỏi RSV bằng tiêm chủng còn góp phần giảm tải cho các cơ sở y tế trong mùa cao điểm bệnh hô hấp, giúp nguồn lực được phân bổ hiệu quả hơn và nâng cao chất lượng chăm sóc cho những trường hợp cần thiết. 

Để bảo vệ bé khỏi RSV, cha mẹ cần trao đổi với bác sĩ về giải pháp tiêm phòng cho bé với kháng thể đơn dòng. Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Mọi giải pháp dự phòng bằng vaccine hoặc liệu pháp miễn dịch (kháng thể đơn dòng) cần được tư vấn và chỉ định trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa phù hợp với thể trạng của từng trẻ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

Nguồn thông tin:

1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3706232/ 

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12237593/ 

3. https://doi.org/10.1093/cid/ciz1033

4. https://doi.org/10.1093/ofid/ofy210.756

5. https://doi.org/10.1093/infdis/jiac201