Để con mê sách hơn mê điện thoại, ba mẹ thử cách này

Trong thời đại số, khi trẻ dễ dàng bị cuốn vào điện thoại và các thiết bị giải trí, việc hình thành thói quen đọc sách trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. 

Đọc sách không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tư duy mà còn nuôi dưỡng trí tưởng tượng và cảm xúc. Tuy nhiên để trẻ yêu thích đọc sách, cha mẹ cần có phương pháp phù hợp, nhẹ nhàng và kiên trì.

Làm gương - bước đầu tiên quan trọng nhất

Trẻ nhỏ học bằng cách quan sát. Khi cha mẹ thường xuyên đọc sách, trẻ sẽ coi đó là hoạt động bình thường và tích cực.

Ví dụ: Mỗi buổi tối, thay vì sử dụng điện thoại, cha mẹ dành 15 phút đọc sách. Trẻ nhìn thấy sẽ tò mò và bắt chước: “Ba mẹ đang đọc gì vậy?”. Đây chính là cơ hội tự nhiên để giới thiệu sách cho con.

Tạo không gian đọc sách gần gũi, hấp dẫn

Một góc nhỏ với thảm mềm, ánh sáng đủ và vài cuốn sách đầy màu sắc sẽ khiến trẻ cảm thấy đọc sách là hoạt động thú vị.

Ví dụ: Cha mẹ có thể thiết kế “góc đọc sách” trong phòng với vài gối ôm và kệ sách thấp. Khi trẻ muốn chơi, cha mẹ nhẹ nhàng gợi ý: “Con thử vào góc sách xem có truyện mới không nhé!”

Chọn sách đúng độ tuổi và sở thích

Không phải cuốn sách nào hay với người lớn cũng phù hợp với trẻ. Điều quan trọng là sách phải khiến trẻ thích thú.

Ví dụ:

- Trẻ 3 - 5 tuổi: Sách tranh nhiều hình, ít chữ.

- Trẻ 6 - 8 tuổi: Truyện ngắn, nội dung đơn giản.

- Nếu trẻ thích động vật, hãy ưu tiên sách về động vật thay vì ép đọc truyện cổ tích.

Đọc cùng con - biến thời gian đọc thành kết nối

Việc cha mẹ đọc cùng giúp trẻ hiểu nội dung và cảm thấy được quan tâm.

Ví dụ: Khi đọc truyện, cha mẹ có thể hỏi: “Con nghĩ bạn thỏ sẽ làm gì tiếp theo?”; “Nếu là con, con có làm như vậy không?”

Những câu hỏi này giúp trẻ suy nghĩ và tham gia vào câu chuyện.

Biến việc đọc thành trò chơi thú vị

Trẻ nhỏ luôn bị thu hút bởi những hoạt động mang tính vui chơi và tương tác. Vì vậy, nếu việc đọc sách chỉ dừng lại ở việc nhìn chữ và nghe kể, trẻ rất dễ cảm thấy nhàm chán. Ngược lại, khi được “chơi” cùng câu chuyện, trẻ sẽ hứng thú hơn, ghi nhớ lâu hơn và dần hình thành tình yêu với sách. Một trong những cách hiệu quả là đóng vai nhân vật. Khi trẻ được nhập vai, câu chuyện trở nên sống động và gần gũi hơn.

Ví dụ: Sau khi đọc truyện “Cô bé quàng khăn đỏ”, cha mẹ và con có thể đóng vai:

- Con làm cô bé.

- Mẹ làm sói.

Hoặc cùng nhau vẽ lại cảnh trong truyện. Điều này giúp trẻ nhớ lâu và yêu thích sách hơn.

Thiết lập thói quen đọc mỗi ngày

Thói quen là yếu tố quan trọng giúp trẻ duy trì việc đọc sách một cách bền vững. Khi đọc sách trở thành một phần trong sinh hoạt hàng ngày, trẻ sẽ thực hiện nó một cách tự nhiên, giống như việc ăn uống hay đánh răng, mà không cần cha mẹ phải nhắc nhở hay ép buộc. Để xây dựng thói quen, điều quan trọng là duy trì sự đều đặn. Cha mẹ nên chọn một khung giờ cố định trong ngày, phù hợp với sinh hoạt của trẻ, chẳng hạn như trước khi đi ngủ hoặc sau giờ học. Thời gian ban đầu không cần dài, chỉ khoảng 10 - 15 phút, nhưng cần được duy trì liên tục.

Ví dụ: Mỗi tối trước khi ngủ, gia đình dành 20 phút đọc sách. Sau vài tuần, trẻ sẽ tự nhắc: “Đến giờ đọc truyện rồi!”

Hạn chế thiết bị điện tử một cách hợp lý

Trong thời đại công nghệ, việc trẻ tiếp xúc với điện thoại, máy tính bảng hay tivi là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, thay vì cấm hoàn toàn - điều dễ gây phản ứng tiêu cực - cha mẹ nên hướng đến việc cân bằng hợp lý giữa thời gian sử dụng thiết bị điện tử và thời gian đọc sách. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng thiết bị điện tử không bị “cấm”, nhưng cũng không phải là lựa chọn duy nhất để giải trí. Khi trẻ có nhiều lựa chọn thú vị khác, đặc biệt là sách, các em sẽ dần hình thành thói quen tự điều chỉnh. 

Cha mẹ cũng có thể kết hợp linh hoạt giữa công nghệ và việc đọc. Ví dụ, cho trẻ nghe sách nói hoặc đọc truyện điện tử có minh họa sinh động. Điều này giúp chuyển đổi từ “màn hình giải trí” sang “màn hình học tập” một cách nhẹ nhàng. Cuối cùng, điều quan trọng nhất là sự nhất quán. Khi quy tắc được duy trì đều đặn nhưng không quá cứng nhắc, trẻ sẽ dần hình thành ý thức cân bằng mà không cảm thấy bị kiểm soát.

Ví dụ: Quy định: sau khi xem hoạt hình 30 phút, trẻ sẽ đọc 1 cuốn truyện ngắn. Điều này tạo sự chuyển đổi nhẹ nhàng, không gây phản kháng.

Khuyến khích thay vì ép buộc 

Ép buộc trẻ đọc sách có thể mang lại hiệu quả tức thời, nhưng về lâu dài lại dễ khiến trẻ hình thành tâm lý sợ hãi hoặc chống đối, từ đó không còn cảm thấy hứng thú, thậm chí né tránh sách. Vì vậy, cha mẹ nên khuyến khích trẻ bằng những cách nhẹ nhàng và tích cực hơn. Trước hết, hãy tạo cho trẻ cảm giác rằng đọc sách là một quyền lựa chọn, không phải nghĩa vụ. Khi trẻ được tự chọn cuốn sách mình thích - dù đó là truyện tranh, sách hình hay những câu chuyện đơn giản - trẻ sẽ dễ dàng tiếp cận việc đọc với tâm thế thoải mái hơn.

Ví dụ: Thay vì nói: “Con phải đọc xong cuốn này hôm nay”, cha mẹ có thể nói:
“Ở đây có 3 cuốn truyện, con thích cuốn nào để mình đọc cùng?” Cách hỏi này giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và chủ động. 

Bên cạnh đó, lời khen và sự ghi nhận đóng vai trò rất quan trọng. Khi trẻ hoàn thành một cuốn sách hoặc đơn giản là ngồi đọc trong một khoảng thời gian, cha mẹ nên khích lệ: “Con đọc rất tập trung, mẹ thấy con tiến bộ rồi đấy!” Những lời khen cụ thể sẽ giúp trẻ có động lực tiếp tục duy trì thói quen. 

Ngoài ra, cha mẹ có thể liên kết việc đọc với những trải nghiệm tích cực. Ví dụ, sau khi đọc xong một câu chuyện hay, cả gia đình cùng thảo luận hoặc chơi trò đóng vai nhân vật. Điều này giúp trẻ cảm nhận rằng đọc sách không chỉ là đọc chữ, mà còn là một hoạt động vui vẻ, gắn kết.

Quan trọng hơn, hãy kiên nhẫn với nhịp độ của trẻ. Có những ngày trẻ không muốn đọc, điều đó hoàn toàn bình thường. Thay vì ép buộc, cha mẹ có thể tạm dừng và thử lại vào thời điểm khác. Sự linh hoạt sẽ giúp trẻ không cảm thấy áp lực.

Tóm lại, khuyến khích thay vì ép buộc không chỉ giúp trẻ hình thành thói quen đọc sách, mà còn nuôi dưỡng tình yêu lâu dài với tri thức. Khi trẻ đọc vì thích, chứ không phải vì bị yêu cầu, việc đọc sẽ trở thành một niềm vui tự nhiên và bền vững.