Vì sao nhiều trẻ nghiến răng “ken két” khi đang ngủ?

Có bé chỉ nghiến răng vài lần rồi hết, nhưng cũng có trẻ lặp lại hành vi này gần như mỗi đêm, khiến phụ huynh băn khoăn liệu con có đang căng thẳng, mọc răng, thiếu chất hay gặp vấn đề sức khỏe nào khác.

Nghiến răng khi ngủ là gì?

Theo tổ chức Sleep Foundation, nghiến răng khi ngủ (còn gọi là sleep bruxism) là hiện tượng trẻ vô thức siết chặt hoặc chà hai hàm răng vào nhau trong lúc ngủ. Cũng theo tổ chức này, tỷ lệ trẻ nghiến răng khi ngủ thường dao động khoảng 6% đến gần 50% tùy nghiên cứu. Tình trạng này có thể bắt đầu ngay từ khi trẻ mọc răng sữa và thường gặp hơn ở lứa tuổi nhỏ. 

Trên thực tế, tình trạng nghiến răng có thể xảy ra khi trẻ thức hoặc ngủ, nhưng nghiến răng ban đêm thường khó nhận biết hơn vì trẻ không ý thức được mình đang làm hành vi đó. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bố mẹ, anh chị em hoặc người ngủ cùng nghe thấy tiếng nghiến răng vào ban đêm; hoặc khi nha sĩ nhận thấy răng của trẻ có dấu hiệu mòn, nhạy cảm, tổn thương men răng sau một thời gian.

Tình trạng này không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài có thể gây đau hàm, mòn răng hoặc ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ của trẻ.

Vì sao trẻ gặp tình trạng này?

Hiện chưa có nguyên nhân duy nhất giải thích vì sao trẻ nghiến răng khi ngủ. Các chuyên gia cho rằng tình trạng này thường liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố như tâm lý, gia đình, môi trường sống và chất lượng giấc ngủ.

Ở trẻ nhỏ, tình trạng nghiến răng có thể xuất hiện từ khi bắt đầu mọc răng sữa. Lúc này, trẻ có thể vô thức siết hàm, chà răng trong lúc ngủ để làm quen với cảm giác mới trong khoang miệng. Với trẻ lớn hơn, tình trạng này cũng có thể xuất hiện hoặc quay lại trong giai đoạn thay răng sữa, mọc răng vĩnh viễn.

Căng thẳng và lo âu cũng là yếu tố đáng chú ý. Với trẻ ở tuổi đi học, áp lực bài vở, kỳ vọng điểm số, mâu thuẫn với bạn bè hoặc lịch sinh hoạt quá dày có thể khiến trẻ khó thư giãn hoàn toàn vào ban đêm. Một số trẻ không nói ra bằng lời, nhưng cơ thể lại biểu hiện qua giấc ngủ, trong đó có nghiến răng.

Bên cạnh đó, nghiến răng cũng có thể đi kèm các vấn đề về giấc ngủ như ngủ không sâu, ngáy, thở bằng miệng hoặc rối loạn hô hấp khi ngủ. Trẻ có thói quen thở miệng, nghẹt mũi kéo dài hoặc thường xuyên ngủ chập chờn cũng dễ xuất hiện hành vi siết hàm hơn. Một số yếu tố khác như khớp cắn lệch, răng mọc không đều, đang chỉnh nha cũng có thể làm tăng nguy cơ nghiến răng ở trẻ.

Dấu hiệu cần theo dõi tại nhà

Ở nhiều trẻ, tình trạng nghiến răng chỉ xuất hiện trong một giai đoạn ngắn rồi giảm dần khi lớn hơn. Điều này có thể xảy ra khi răng và khớp cắn ổn định hơn, hoặc khi nhịp sinh hoạt, tâm lý và giấc ngủ của trẻ trở lại cân bằng. Vì vậy, bố mẹ không nên quá hoảng sợ nếu trẻ chỉ nghiến răng nhẹ, không thường xuyên và không có biểu hiện khó chịu sau khi ngủ dậy.

Tuy nhiên, nếu trẻ nghiến răng lớn, lặp lại nhiều đêm; đau hàm hoặc đau đầu sau khi ngủ dậy; răng ê buốt khi ăn đồ nóng, lạnh; răng bị mòn, sứt hoặc nứt; khó nhai, đau khi ăn; ngủ không sâu, hay trở mình; buồn ngủ, mệt mỏi hoặc cáu gắt ban ngày… thì ba mẹ cần theo dõi thêm. Theo tổ chức Sleep Foundation, đây là những dấu hiệu cho thấy nghiến răng có thể đã bắt đầu ảnh hưởng đến răng, hàm hoặc chất lượng giấc ngủ của trẻ. 

Việc theo dõi và hỗ trợ tại nhà có thể thực hiện theo các bước:

- Ba mẹ nên ghi nhận tần suất nghiến răng của trẻ; theo dõi tiếng nghiến kéo dài bao lâu và có làm trẻ thức giấc không. Việc đánh giá nghiến răng khi ngủ phụ thuộc nhiều vào quan sát của phụ huynh, vì trẻ thường không biết mình nghiến răng trong lúc ngủ. Nếu có thể, ba mẹ nên quay một đoạn video ngắn hoặc ghi âm khi trẻ ngủ để làm tư liệu trao đổi với bác sĩ hoặc nha sĩ khi cần.

- Tiếp theo, ba mẹ cần quan sát các biểu hiện sau khi con ngủ dậy. Trẻ có than đau hàm, đau đầu, mỏi mặt, ê răng hoặc khó nhai không. Đây là những dấu hiệu quan trọng giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng của nghiến răng.

- Ba mẹ cũng nên giúp trẻ xây dựng routine ngủ. Việc tắm nước ấm, đọc sách, nghe nhạc dịu nhẹ, hạn chế thiết bị điện tử và ngủ đúng giờ có thể giúp trẻ thư giãn hơn trước khi vào giấc ngủ.

- Nếu nhận thấy trẻ đang có dấu hiệu căng thẳng, ba mẹ nên trò chuyện nhẹ nhàng để hiểu điều gì đang khiến con lo lắng. Đôi khi, chỉ cần giảm áp lực bài vở, điều chỉnh lịch học hoặc giúp trẻ có thêm thời gian nghỉ ngơi, tình trạng nghiến răng cũng có thể cải thiện. 

- Ngoài ra, nếu trẻ đang đau hàm hoặc ê răng, ba mẹ cần hạn chế cho trẻ nhai thức ăn quá cứng, tránh kẹo cao su.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Theo tổ chức Sleep Foundation, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám nha sĩ hoặc bác sĩ nhi nếu tình trạng nghiến răng xảy ra gần như mỗi đêm, kéo dài nhiều tuần hoặc đi kèm đau hàm, đau đầu buổi sáng, răng mòn rõ rệt, ê buốt răng, khó nhai, ngủ kém, buồn ngủ ban ngày, ngáy to hoặc thở bất thường khi ngủ.

Nha sĩ có thể kiểm tra dấu hiệu mòn răng, tổn thương răng hoặc vấn đề khớp cắn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đánh giá thêm về chất lượng giấc ngủ, tình trạng căng thẳng hoặc các rối loạn hô hấp khi ngủ.